ALKOL VE UYUŞTURUCU ETKİSİNDE İŞLENEN SUÇLAR

TCK m.34 ve Ceza Sorumluluğunu Etkileyen Haller

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) “Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenler” başlıklı ikinci bölümünde yer alan 34. madde, geçici nedenlerle veya alkol ve uyuşturucu etkisiyle işlenen suçlara yönelik önemli düzenlemeler içermektedir.

Medyaya yansıyan birçok olayda, şüphelilerin “alkol almıştım”, “kendimde değildim” gibi ifadelerle savunma yaptığını görüyoruz. Ancak, gerçekten sarhoşken işlenen bir suçun cezasız kalması mümkün müdür? Yoksa alkol veya uyuşturucu etkisi, ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz mı?

Ceza Hukukunda Kusur Yeteneği Nedir?

Ceza sorumluluğunun doğabilmesi için failin suç işlediği sırada kusur yeteneğine sahip olması gerekir. Kusur yeteneği; failin doğruyu yanlıştan, iyiyi kötüden ayırt edebilme ve buna uygun davranabilme yeteneğidir. Başka bir anlatımla, failin suça konu olan fiilini işlediği anda meydana getirdiği davranışı algılayabilme ve davranışlarını iradesi yönünde gösterebilmesi yeteneğidir.

Bu bağlamda, algılama ve davranışları yönlendirme yetisini ortadan kaldıran veya azaltan durumlar, ceza sorumluluğunu etkiler. Bunun yanında, TCK’nın 32. maddesi akıl hastalıklarıyla ilgili cezai ehliyeti düzenlerken, TCK 34. madde bu iradeyi etkileyen geçici nedenler ve alkol-uyuşturucu etkisini ele alır.

TCK Madde 34: Hüküm Özeti

TCK m.34 hükmüne göre:

• (1) Geçici bir neden veya irade dışı olarak alınmış alkol/uyuşturucu madde etkisiyle, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan kişiye ceza verilmez.
• (2) Ancak kişi, iradi olarak bu maddeleri aldıysa, cezasızlık söz konusu değildir.

Geçici Nedenler Nelerdir?

Her ne kadar TCK 34’te “geçici neden” açık şekilde tanımlanmasa da, uygulamada hâkimler aşağıdaki durumları bu kapsamda değerlendirir.

• Epilepsi nöbeti
• Ensefalit gibi bilinç değişiklikleri
• Hipoglisemi kaynaklı bilinç kaybı
• Deliryum, parasomni (uyurgezerlik vb.)

Bu durumlarda hâkim, uzman raporlarına (Adli Tıp Kurumu) dayanarak failin ceza sorumluluğunu somut olay özelinde değerlendirir.

Örnek:
Epilepsi nöbeti sonrası ambulans görevlilerine saldıran bir hasta hakkında, “Epilepsi – Postiktal Eksitasyon” tanısı nedeniyle TCK 34/1 kapsamında ceza verilmemiştir.

Alkol veya Uyuşturucu Etkisinde Suç İşlemek

❌ İradi (Kendi isteğiyle) alkol veya uyuşturucu kullanımı:

Kişi, sarhoşken veya uyuşturucu etkisi altındayken suç işlerse ama bu maddeleri kendi isteğiyle aldıysa, ceza sorumluluğu devam eder. Bu kişinin kusur yeteneği vardır.

✅ İrade dışı kullanım:

• Yanılarak (örneğin, başka bir içecekle karıştırılmış alkol almak)
• Zorla alkol/uyuşturucu verilmesi

Bu gibi durumlarda kişi, işlediği suçun hukuki anlamını algılayamayabilir. Bu hâlde, kusur yeteneği yoktur ve ceza verilmez.

Sonuç:

Mahkemeler Hangi Durumda Ceza Verir Ya da Vermez?

• Ceza vermez:
  Mahkeme, kişinin irade dışı olarak alkol veya uyuşturucu kullandığını ve fiilin anlamını algılayamadığını tespit ederse, ceza vermez.
• Ceza verir:
  İsteyerek alkol veya uyuşturucu alan kişinin suç işlemesi hâlinde, cezai sorumluluk aynen devam eder.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

➤ Sarhoşken suç işlemek cezasızlık sebebi mi?

Hayır, kişi kendi iradesiyle alkol aldıysa ceza sorumluluğu ortadan kalkmaz. Ayrıca sarhoşluk cezada indirim sebebi de değildir.

➤ TCK 34’te geçici neden nedir?

Bilinç kaybı veya irade dışı kontrol kaybına yol açan tıbbi durumlar (epilepsi, hipoglisemi vs.)

➤ Uyuşturucu etkisinde suç işleyen ceza alır mı?

Eğer kişi uyuşturucuyu iradi şekilde kullandıysa, ceza alır.

Yazar:
Av. Arb. Zekeriya YILMAZ