İzinsiz İşe Gelmemenin Hafta Tatili Ücretine Etkisi
Bir çalışanın izinsiz ve mazeretsiz olarak bir gün işe gelmemesi, sadece günlük yevmiyesini değil, aynı zamanda o haftaki hafta tatili ve ücretini de kaybetmesine neden olabilir.
Bu durumun hukuki dayanağı ve sonuçları, Anayasa’daki dinlenme hakkı ve 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 46. maddesinde açıkça belirtilmiştir. Çalışanın hafta tatili hakkını elde etmesi, belirli şartlara bağlıdır.
1 . Hafta Tatili Ücretine Hak Kazanmanın Temel Şartı Nedir? (İş Kanunu m. 46)
Anayasa’nın 50. maddesindeki “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır” hükmü uyarınca, çalışanların hafta tatillerine ilişkin düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde yapılmıştır.
Kanun, işçilere yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) hakkı tanır. Ancak bu hakkın ve o gün için ücretin çalışmış gibi tam olarak ödenebilmesinin ön koşulu şudur:
İşçilerin, tatil gününden önce Kanun’un 63. maddesine göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu aranır.
Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.
Hafta Tatiline Hak Kazanmak İçin Gerekli Olan Çalışma Süresi
4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesinde genel olarak haftalık çalışma süresi en çok kırk beş saat olarak belirlenmiştir. Aksi kararlaştırılmadıkça bu süre, çalışılan günlere eşit olarak dağıtılır.
Bu bağlamda, çalışanın hafta tatilini ve ücretini hak edebilmesi için, kural olarak bir hafta içinde kırk beş saatlik normal çalışma süresini tamamlaması gerekir.
2. İzinsiz İşe Gelmemenin Hukuki Sonucu: Hafta Tatili Ücreti Kaybı
Ücretli hafta tatili bakımından kanunen çalışılmış sayılan süreler dışında, haftalık 45 saatlik çalışma süresini tamamlamayan çalışanı bekleyen hukukî sonuç şudur:
İzinsiz ve mazeretsiz bir gün işe gelmeyen çalışan, o haftaya ait hafta tatili ve ücreti hakkını kaybeder.
Başka bir deyişle, haftanın tatilden önceki iş süresinde toplam 45 saatlik çalışma süresi (iş günlerine eşit dağıtılsın veya dağıtılmasın) dolmamışsa, işçi hafta tatili günü için çalışmış gibi ücret talep edemez.
Yargıtay Görüşü: Haftalık normal çalışma süresi doluncaya kadar normal yevmiyesini isteyebilir, ancak ilave ücret (hafta tatili ücreti) isteyemez. (Yargıtay 9. HD, 18.11.1988, E. 1998/11542, K.1988/10951)
3. Çalışılmış Sayılan Haller (Hafta Tatili Hakkının Kaybedilmediği Durumlar)
İş Kanunu’nun 46. maddesine göre, aşağıdaki hallerde haftanın çalışılmayan günleri ücretli hafta tatiline hak kazanmak için çalışılmış sayılır ve hak kaybı oluşmaz:
- Çalışmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ile günlük ücret ödenen veya ödenmeyen kanundan veya sözleşmeden doğan tatil günleri,
- Evlenmelerde üç güne kadar, ana veya babanın, eşin, kardeş veya çocukların ölümünde üç güne kadar verilmesi gereken izin süreleri,
- Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinlerle hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri,
- Zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmadan işyerindeki çalışmanın haftanın bir veya birkaç gününde işveren tarafından tatil edilmesi halinde.
Zorlayıcı Sebepler Notu: İşçiyi bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması halinde (İK. 24/III, 25/III), bir haftaya kadar çalışılmayan bu bekleme sürelerinde işçiye ödenen her gün için yarım ücret (İK. m.40) hafta sonu için de geçerlidir.
4. Hafta Tatilinde Çalışma Durumu ve Ücreti Hesaplama
Çalışanın normal çalışma süresini tamamlamasına rağmen, hafta tatilinde de çalıştırılması halinde ise fazla çalışmaya dair esaslar uygulanır.
İş Kanunu’nun 41/II. maddesindeki fazla çalışma ücretine ilişkin hüküm gereği; hafta tatili ücreti çalışanın günlük ücretine yüzde elli yükseltilmiş (yarım) ücret ilave edilerek ödenir.
Dolayısıyla hafta tatilinde çalışan bir işçiye, toplamda şu ödemeler yapılır:
- Çalışmasa dahi ödenen bir günlük ücret (Hafta Tatili Ücreti),
- Çalıştığı gün için ödenen ücret,
- Hafta tatilinde fazladan çalıştığı için ilave edilen yarım ücret.
Toplamda, hafta tatilinde çalışan bir işçiye 2,5 yevmiye ödenir.
Sonuç
4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinin hükümleri neticesinde, çalışanın, Kanunda geçen çalışılmış gibi sayılan günler dışında hafta içinde herhangi bir işgününde mazeretsiz ve işverenden izinsiz işine devam etmemesi durumunda ne hafta tatili ne de hafta tatili ücreti söz konusu olacaktır.
Bu durum, çalışanın ücret tahakkuk ve tediyeleri ile kıdem tazminatı hesaplamaları yapılırken işveren tarafından mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Avukat / Arabulucu
Zekeriya YILMAZ
