VASİYETNAMEDEN DÖNME (RÜCU) VE HUKUKİ SONUÇLARI (2026)

Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler, Türk Medeni Kanunu ve yerleşik Yargıtay içtihatları ışığında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her miras olayı kendine özgü şartlar barındırır; bu metin hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve bir avukat danışmanlığının yerini tutamaz.

Vasiyetten Dönme Hakkı: İrade Neden ve Nasıl Değişir?

İnsan, doğası gereği değişken bir varlıktır. Duygularımız, ikili ilişkilerimiz, mal varlığımız ve en önemlisi “son arzularımız” zaman içerisinde başkalaşım geçirir. On yıl önce “tüm malım ona kalsın” dediğiniz kişiyle bugün selamı sabahı kesmiş olabilirsiniz; ya da servetinizin yapısı tamamen değişmiş olabilir.

Toplumumuzda sıkça karşılaştığımız yanlış bir inanış vardır: “Bir kere vasiyet ettim, artık geri dönüşü yok.” Oysa vasiyetname, hukuki niteliği gereği “tek taraflı” bir işlemdir. Bunun anlamı şudur: Siz hayatta olduğunuz sürece, malvarlığınız ve son arzularınız üzerindeki hakimiyetiniz devam eder. Hukuk sistemimiz, mülkiyet hakkının ve irade özerkliğinin bir uzantısı olarak mirasbırakana, ölüm anına kadar son arzularını değiştirme, yani vasiyetten dönme (rücu) hakkını tanımıştır. Bu hak, kural olarak sınırlandırılamaz ve vazgeçilemez bir haktır. Vasiyetnameden dönülmeyeceğine ilişkin irade açıklamaları, ister vasiyetnamede ister miras sözleşmesi içerisinde yapılmış olsun bağlayıcı değildir.

Miras Hukuku’nun temel prensibi, “Mirasbırakanın Son Arzusu”nun ayakta tutulmasıdır. Ancak buradaki kilit kelime “son” ifadesidir. Yani, hukuken geçerli olan, genellikle en son tarihli iradenizdir.

Ancak sorun şurada başlar: Bir vasiyetname düzenlerken gösterilen titizlik, genellikle ondan dönerken gösterilmez. “Fiziken yok ettim, konu kapandı” veya “Yeni bir tane yazdım, eskisi artık hükümsüzdür” düşüncesi, eğer hukuki şekil şartlarına uygun değilse, vefatınızdan sonra mirasçılarınız için yıllar sürecek bir hukuki kaosun fitilini ateşleyebilir.

Bu rehberde; Türk Medeni Kanunu (TMK), yerleşik Yargıtay İçtihatları ve uygulama pratikleri ışığında, vasiyetnameden dönmenin yollarını, geçerlilik şartlarını ve kritik püf noktalarını inceleyeceğiz.

Türk Medeni Kanunu’na Göre Vasiyetten Dönme Yolları (TMK 542-544)

Türk Medeni Kanunu, vasiyetten dönmeyi üç ana başlıkta düzenlemiştir. Bu yöntemler birbirinin alternatifi olmayıp, her biri kendi içinde şekil şartlarına tâbidir:

1. Yeni Bir Vasiyetname Yaparak Dönme (TMK m. 542)

Mirasbırakan, kanunda öngörülen vasiyetname şekillerinden (resmi, el yazılı veya sözlü) birine uymak kaydıyla yapacağı yeni bir vasiyetname ile önceki vasiyetnamesinden dönebilir.

• Şekil Eşitliği Şart Değildir: Burası son derece önemlidir. Noterde (resmi şekilde) yaptığınız bir vasiyetnameden, evde kendi el yazınızla düzenleyeceğiniz (tarihli, imzalı ve tamamen el yazısı) geçerli bir vasiyetname ile dönebilirsiniz. Veya bunun tam tersi de mümkündür. Önemli olan yeni işlemin “vasiyetname yapma ehliyeti ve şekil şartlarını” taşımasıdır.
• Kısmi veya Tam Dönme: Yeni vasiyetnamede “Eski vasiyetimi tamamen iptal ediyorum” diyebileceğiniz gibi, sadece “Antalya’daki evi Ahmet’e değil, Mehmet’e bırakıyorum” diyerek kısmi bir değişiklik de yapabilirsiniz.
• Dönmenin Dönülmesi (Üçüncü Vasiyetname): Mirasbırakan ikinci vasiyetname ile birinci vasiyetnamesinden rücu etmiş; sonra üçüncü bir vasiyetname ile ikinci vasiyetnameden de rücu etmiş olabilir. Bu durumda birinci vasiyetnamenin yeniden canlanıp canlanmayacağı tartışmalıdır. Yaygın kabul, üçüncü vasiyetnamenin tek başına birinci vasiyetnameyi otomatik olarak yeniden yürürlüğe sokmayacağı yönündedir; birinci vasiyetnamenin yeniden canlanması için mirasbırakanın açık ve kuşkusuz bir biçimde ilk vasiyetine dönme iradesini ifade etmesi gerekir.

2. Yok Etme Suretiyle Dönme (TMK m. 543)

Bu yöntem özellikle el yazılı vasiyetnameler için önem taşır. Vasiyetnamenin maddi varlığının mirasbırakan tarafından ya da onun arzusuyla yok edilmesi hâlidir.

• Kasıt Unsuru: Yırtmak, yakmak, üzerine “iptal” yazıp karalamak, çöpe atmak gibi eylemlerin bizzat mirasbırakanın iradesiyle yapılması gereklidir.
• Kaza ile Yok Olma: Eğer vasiyetname sel, yangın gibi bir kaza sonucu veya üçüncü bir kişinin (mirasbırakanın talimatı dışında) eylemiyle yok olursa, dönme gerçekleşmiş sayılmaz. Ancak içeriği ispat edilemezse vasiyetname fiilen hükümsüz kalır. Mirasbırakanın, vasiyetnameyi yok eden kusurlu kişiden tazminat isteme hakkı saklıdır. Buradaki tazminat, ancak vasiyetname içeriğinin tespit edilmesi için yapılan masraflardır; yoksa yoksun kalınan menfaat değildir. Vasiyetname içeriği tespit edildiyse geçerli, aksi halde geçersizdir.

3. Sonraki Tasarruflarla (Örtülü/Zımnî) Dönme (TMK m. 544)

Bazen mirasbırakan açıkça “dönüyorum” demez ancak yaptığı yeni işlem, eski vasiyetle çelişir.

• Örtülü Dönme (Zımni Rücu): Mirasbırakan, önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa ve bu iki vasiyetname birbiriyle çelişiyorsa (örneğin birinci vasiyette evi Ahmet’e, sonraki vasiyette ise aynı evi Mehmet’e bırakmışsa); sonraki vasiyetname, kuşkuya yer bırakmayacak surette öncekini tamamlamadıkça, onun yerini alır.
• Mal Üzerinde Tasarruf: Belirli mal bırakma vasiyetinde (Örn: Arabamı X’e bırakıyorum), mirasbırakan sağlığında o malı satar veya başkasına bağışlarsa, bu eylem vasiyetten dönme sayılır.
• Önemli Ayrım: Bu halde vasiyetname konusu parça borcu olmalıdır. Eğer cins borcu söz konusu ise vasiyetnameden sağlar arası işlemle dönülmüş olmaz. Vasiyetname ile mirasçı atanması söz konusu ise sağlar arası tasarrufla bu vasiyetnameden dönülemez.

Mahkeme Uygulamalarında Vasiyetin İptali: Emsal Durumlar

Akademik teorinin ötesinde, mahkeme salonlarında sürecin nasıl işlediğini anlamak önemlidir. İşte en çok tartışılan senaryolar:

Senaryo 1: Resmi Vasiyetnameyi Notere Gitmeden İptal Etmek

En sık sorulan sorulardan biridir: “Noterde vasiyet yaptım, iptal için yine notere gitmem şart mı?” Cevap: Hayır. TMK m. 542 uyarınca, vasiyetnameden dönmek için herhangi bir vasiyetname türünü kullanabilirsiniz. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, “şekiller arası geçişkenlik” vardır.

Noterde yaptığınız resmi vasiyetnameyi, evde oturduğunuz yerde kuralına uygun yazdığınız bir “El Yazılı Vasiyetname” ile hükümsüz kılabilirsiniz. “Bütün eski vasiyetlerimi iptal ediyorum” şeklinde yazıp, tarih atıp imzaladığınız bir el yazılı vasiyetname geçerlidir. Önemli olan yeni belgenin şekil şartlarına (el yazısı, tarih, imza) uymasıdır. Ancak bu el yazılı belgenin saklanması ve bulunması riski size aittir.

Senaryo 2: Boşanma ve Vasiyetnamenin Akıbeti

Eşinize bir vasiyetname yaptınız, sonra boşandınız. Vasiyetname kendiliğinden iptal olur mu? Hukuki Durum: Evet, TMK m. 181 gereği boşanan eşler, bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla (vasiyetname) kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybederler.

Kritik Detay (Canlandırma Yasağı): Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin bir kararında da vurguladığı önemli bir detay vardır:

Diyelim ki birinci vasiyetnameyi yaptınız ve kardeşinize Üsküdar’daki dairenizi bıraktınız. Sonra ikinci vasiyetnameyi yaparak aynı daireyi eşinize mal olarak bıraktınız (bu işlemle ilk vasiyetnameden döndünüz). Sonra eşinizden boşandınız.

• Boşanma ile ikinci vasiyetname hükümsüz kalır.
• Peki, birinci vasiyetname canlanır mı? HAYIR.

Yargıtay der ki;

“Daha önce yapılan vasiyet tasarrufuyla bağdaşmayan ikinci vasiyet tasarrufu, birincisini hükümsüz kılar. İkinci vasiyetten yararlanan eşin, boşanma sebebiyle bu vasiyetten elde ettiği hakları yitirmesi, aksi mirasbırakanın açık iradesinden anlaşılmadıkça, birinci vasiyetten rücu edildiği gerçeğini değiştirmez ve ilk vasiyetnameyi geçerli hale getirmez.” (Yargıtay 2. HD. 1999/6001 E., 1999/8246 K. ve 12/07/1999 T.)

Senaryo 3: Vasiyet Edilen Malın Sağken Satılması

Vasiyetnamede “Tarla Ahmet’in olsun” dediniz ama ölmeden 1 yıl önce tarlayı sattınız. Ahmet dava açıp “O tarlanın bedelini (parasını) terekeden istiyorum” diyebilir mi? Ya da vasiyetnamenin iptali için herhangi bir hukuki işlem ya da dava açmak gerekir mi?

Yargıtay 2. HD’nin aşağıdaki kararı bu konuda nettir:

“Murisin, vasiyetname ile bağdaşmayan sağlararası tasarrufu, vasiyetnamenin iptali sebebi olmayıp vasiyetnameden rücu edildiğini gösterir. Özel hukuki yarar bulunmadıkça tespit davası açılamayacağından, vasiyetnamenin varlığını ortadan kaldıran bir hukuki işlemin bulunup bulunmadığını tespiti için bağımsız tespit davası açılamaz. Bu dava taraflar arasında mal hakkında çıkan ihtilafta halledilecektir.” (Yargıtay 2. HD. 2000/1652 E., 2000/4522 K. ve 11.04.2000 T.)

Vasiyetten Dönerken Yapılan Kritik Hatalar

Vasiyetten dönme sürecinde yapılan hatalar çoğunlukla mirasbırakanın ölümünden sonra ortaya çıkar ve telafisi güç; hatta imkânsız olabilir.

• “Yırtıp Atarım Yeter” Yanılgısı (Resmi Vasiyet İçin): Eğer vasiyetnameniz noterdeyse (Resmi Vasiyetname), evdeki nüshasını yırtmanız hiçbir şeyi değiştirmez. Noterdeki asıl nüsha hala geçerlidir. Resmi vasiyetten dönmek için mutlaka yeni bir vasiyetname (resmi veya el yazılı) yapmalı veya notere “vasiyetten dönme/iptal beyanında” bulunmalısınız.
• Tarih Hatası: Birden fazla vasiyetname varsa, hangisinin geçerli olduğunu belirleyen tek kriter tarihtir. El yazılı “dönme” vasiyetnamesine tarih atmazsanız (veya okunaksız atarsanız), önceki vasiyetname geçerliliğini koruyabilir. Hangi vasiyetin “son” olduğu tarihle belirlenir.
• “Tamamlamadıkça” Kuralının Yanlış Anlaşılması: İkinci bir vasiyetname yaptığınızda, birinciden açıkça bahsetmezseniz, sadece yeni paylaşımlar yaparsanız ve bu paylaşımlar eski vasiyetle çelişmezse, her iki vasiyetname de geçerli olur. Eski vasiyetin tamamen kalkmasını istiyorsanız, “Eski vasiyetimi iptal ediyorum” şeklinde bunu açıkça yazmalısınız.
  • Örnek: 1. Vasiyet: “Param Kızılay’a.” 2. Vasiyet: “Arabam Mehmet’e.”
  • Sonuç: Hem Kızılay parayı alır hem Mehmet arabayı. Dönme gerçekleşmez, “ekleme” yapılmış sayılır.
• Yok Etmede Üçüncü Kişi Faktörü: Kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenmesine imkân bulunmayan vasiyetname hükümsüz kalır. İçeriği tanık vb. delillerle ispatlanırsa uygulanır. Ancak kötü niyetli biri tarafından yok edildiği ispatlanırsa tazminat isteme hakkı saklıdır.

Vasiyet İptali Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Noterde yapılan vasiyetname, el yazısı ile iptal edilebilir mi?

Evet. Kanun, vasiyetten dönmede şekil şartı eşitliği aramaz. Vasiyetnameler arasında hiyerarşi (üstünlük) yoktur. Geçerli bir el yazılı vasiyetname (tamamı el yazısı, tarihli ve imzalı) ile noterdeki resmi vasiyetnameyi iptal edebilirsiniz.

2. Vasiyetnameden dönme davası diye bir dava var mıdır?

Teknik olarak hayır. “Dönme” mirasbırakanın tek taraflı irade beyanıdır, dava yoluyla yapılmaz. Ancak mirasçılar, vasiyetnamenin “dönme nedeniyle hükümsüz olduğunun tespiti” için dava açabilirler.

3. Birden fazla vasiyetname varsa hangisi geçerli olur?

Kural olarak en son tarihli vasiyetname geçerlidir. Vasiyetname türünün el yazılı ya da noterde resmi yapılmış olmasının önemi yoktur. Ancak son vasiyetname, öncekini açıkça iptal etmemişse ve hükümleri birbiriyle çelişmiyorsa (örneğin farklı malları konu alıyorsa), her ikisi de geçerli olabilir ve birlikte uygulanır.

4. Vasiyetnamemi yırttım ama fotokopisi var, geçerli olur mu?

Mirasbırakan kendi iradesiyle vasiyetnamenin aslını yok ettiyse, fotokopinin bir hükmü yoktur; vasiyetten dönülmüş sayılır.

5. Alzheimer hastasıyken yapılan yeni vasiyetname, eskisini iptal eder mi?

Hayır. Yeni vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için, yapıldığı tarihte mirasbırakanın ayırt etme gücüne (akli melekeye) sahip olması gerekir. Aksi halde ikinci vasiyetname iptal edilir, birinci vasiyetname (eğer şartları tamamsa) geçerliliğini korur.

6. Miras bırakanın “vasiyetimden vazgeçtim” demesi yeterli mi?

Sözlü beyan (çok istisnai “sözlü vasiyet” halleri hariç) vasiyetten dönmek için yeterli değildir. Kanun yazılı şekil veya eylemli yok etme arar.

7. Boşandığım eşime vasiyetname ile bıraktığım mallar ne olur?

TMK uyarınca, boşanma ile eşler arasındaki mirasçılık sıfatı sona erer. Boşanmadan önce lehe yapılan vasiyetnameler de aksi vasiyetnamede açıkça belirtilmedikçe (Örn: “Boşansak bile ona kalsın” denmedikçe) kendiliğinden hükümsüz kalır.

8. Vasiyet ettiğim arabayı sattım, vasiyetnameyi değiştirmem gerekir mi?

Hayır, şart değil. Malı satmanız ya da bağışlamanız (sağlararası tasarruf), o mal üzerindeki vasiyetten “örtülü olarak” döndüğünüz anlamına gelir. Vasiyetname o mal yönünden kendiliğinden hükümsüz hale gelir.

Sonuç ve Özet

Vasiyetnameden dönme (rücu), en az vasiyetname düzenlemek kadar ciddi ve teknik bir hukuki işlemdir. Hukuk, “zımni” (örtülü) iradeleri yorumlarken bazen mirasbırakanın gerçek arzusundan farklı sonuçlara ulaşabilir. Özellikle birden fazla vasiyetnamenin bulunduğu, boşanma süreçlerinin yaşandığı veya mal varlığının satıldığı durumlarda karmaşa kaçınılmazdır.

Özetle:

• Vasiyetname tek taraflıdır ve genel kural olarak her zaman geri alınabilir bir işlemdir.
• En son tarihli vasiyetname esastır.
• En güvenli dönme yolu, açık ve net ifadelerle yazılmış yeni bir vasiyetnamedir.
• Vasiyet edilen malın elden çıkarılması, vasiyeti o mal yönünden sonlandırır.
• Resmi vasiyetnamenin “evdeki kopyasını” yırtmak hukuken vasiyetten dönmek anlamına gelmez.
• Eski ve yeni vasiyetnameler arasındaki çelişkiler mirasçılar arasında ihtilafa yol açabilir.

Miras planlamanızın ve son arzularınızın, sevdikleriniz arasında bir “kavga mirası”na dönüşmemesi için; vasiyetname düzenlerken de ondan dönerken de uzman bir hukukçudan destek almak lüks değil, zorunluluktur. Mirasbırakan olarak gerçek iradenizin ölümünüzden sonra tartışmaya mahal vermeyecek şekilde uygulanmasını istiyorsanız, “dönme” iradenizi yeni bir vasiyetname ile açık ve net bir şekilde ortaya koymanız en sağlıklı yoldur.

Av. Arb. Zekeriya YILMAZ