INSTAGRAM VE FACEBOOK CANI MÜZAYEDELERİNDE “CAYMA HAKKI”NIN HUKUKİ BOYUTU

1. GİRİŞ

Son yıllarda sosyal medya platformlarının ticaret alanı olarak kullanılmaya başlanması, tüketici hukuku açısından yeni soru ve sorunları beraberinde getirmiştir. Özellikle Instagram, Facebook gibi sosyal medya uygulamalarında canlı yayın yoluyla yapılan müzayedeler (açık artırmalar), hem satıcılar hem de tüketiciler için popüler bir satış modeli haline gelmiştir. Ancak bu satış yönteminin hukuki niteliği, özellikle tüketicinin cayma hakkı bakımından tartışmalara yol açmaktadır.

1.2. Konunun Güncelliği ve Önemi

Tüketici hukukunun temel ilkelerinden biri olan bilgilendirme yükümlülüğü ve buna bağlı olarak cayma hakkı, geleneksel e-ticaret modelleri için açık ve net kurallara bağlanmıştır. Ancak sosyal medya üzerinden yapılan canlı müzayede satışlarında bu kuralların uygulanması, her zaman açık değildir. Satışın açık artırma usulüyle mi yapıldığı, sabit fiyatla mı gerçekleştirildiği, ön bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığı gibi unsurlar, tüketicinin 14 günlük cayma hakkını kullanıp kullanamayacağına doğrudan etki etmektedir.

1.3. Sorunun Tanımı

Instagram gibi platformlarda yapılan satışların niteliği hakkında şu sorular sıklıkla gündeme gelmektedir:

• Instagram’daki canlı müzayedeler, “açık artırma” kapsamında mıdır?
• Bu satışlar Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’ne (MSY) tabi midir?
• Canlı müzayedede satışa sunulan ürünlerde tüketici cayma hakkını kullanabilir mi?

Bu sorular, tüketicilerin korunması açısından olduğu kadar, satıcıların hukuki sorumluluklarını belirleme açısından da oldukça önemlidir.

1.4. Amaç ve Yöntem

Bu çalışmada, sosyal medya platformları (özellikle Instagram) üzerinden yapılan canlı yayın müzayedelerinin hukuki niteliği, mesafeli satış sözleşmesi kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, tüketiciye tanınan cayma hakkının bu satışlara uygulanabilirliği incelenmektedir.

Çalışma kapsamında öncelikle Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği (msy) ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) hükümleri ele alınacak, ardından müzayede kavramı ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndaki (TBK) düzenlemeler doğrultusunda sosyal medya müzayedelerinin durumu analiz edilecektir.

2. MESAFELİ SÖZLEŞME KAPSAMI

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre, mesafeli sözleşmeler; satıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın kurulan, bir sistem çerçevesinde uzaktan iletişim araçlarıyla yapılan sözleşmelerdir. (TKHK m.48)

Mesafeli sözleşmelere ilişkin uygulama usul ve esasları, TKHK’nın 48 ve 84’üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmış olan Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nde (MSY) düzenlenmiştir.

Instagram canlı müzayedeleri bu tanıma büyük ölçüde uymaktadır. Ancak, MSY’nin 15/1-(h) bendi uyarınca, açık artırma yoluyla akdedilen sözleşmelerde tüketicinin cayma hakkı bulunmamaktadır. Buradaki temel sorun, sosyal medya müzayedelerinin gerçekten “açık artırma” olup olmadığı ve MSY’de aranan ön bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmemesi üzerinde toplanmaktadır.

3. CAYMA HAKKI NEDİR?

Başta telefon ve internet gibi uzaktan iletişim araçlarıyla yapılan alıverişlerde tüketiciler sözleşme konusu mal veya hizmetleri inceleme imkânı bulamadan satın alır. Kendisine vadedilenle, teslim edilen ürünün ya da sunulan hizmetin aynı olmaması durumunda tüketicinin mağdur olmasını önlemek için tüketiciye tanınan imkânlardan biri de cayma hakkıdır.

TKHK m.48/4’e göre; “Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.”

3.1. Cayma Hakkı Şartlarındaki Değişiklikler

28/11/2013 T. RG’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6502 s. TKHK birlikte hukuk dünyamıza giren cayma hakkının süreç içinde tüketicilerce suistimal edildiği görülmüştür.

Yaklaşık on yıllık bir uygulama tecrübesi sonrasında, MSY m.15’te sayılan, tüketicinin cayma hakkını kullanamayacağı ürün ve hizmetler, 23.08.2022’te yapılan değişiklikle genişletilmiştir.

Aynı şekilde cayma hakkı kapsamında yapılan iadelere ilişkin masrafların da artık belli şartların sağlanması halinde tüketici tarafından karşılanması ve iade işleminin tüketici tarafından yapılması zorunluluğu getirilmiştir.

Söz konusu değişikliklerin yürürlük tarihi ilk önce 01/01/2024 olarak belirlenmiş fakat bu süre daha sonra 01/01/2025 tarihine uzatılmıştır. Dolayısıyla, cayma hakkının istisnaları 2025 yılının başından itibaren geçerli olmuştur.

4. TEMEL İLKE VE ESASLAR

4.1. Genel

Her türlü tüketici işlemi ile tüketiciye yönelik işlemlerde, 6502 s. TKHK geçerli olup bu kanunun uygulanmasında geçerli olan temel ilke ve esaslar kısaca şöyledir:

• Tüketici sözleşmeleri ve bilgilendirmeler, en az 12 punto büyüklükte, anlaşılır, sade ve okunaklı bir dille hazırlanmalıdır. Belgelerin bir nüshası kâğıt veya kalıcı dijital ortamda tüketiciye teslim edilmelidir. Sözleşmedeki eksiklikler, geçerliliği etkilemez; eksiklikler sözleşmeyi düzenleyen tarafın sorumluluğunda derhal tamamlanır.
• Haksız şartlar, tüketici ile müzakere edilmeden eklenen ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan maddelerdir. Bu tür şartlar kesin hükümsüz sayılır. Şartların birden fazla anlam taşıması durumunda, tüketici lehine yorum esastır. Sözleşmenin geçerli kısımları korunur; hükümsüz şartların varlığı diğer maddeleri etkilemez.
• Standart sözleşmelerdeki şartların tüketiciyle müzakere edilmediği karine kabul edilir. Sözleşmeyi düzenleyen taraf, aksi iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Sözleşmenin bir kısmının müzakere edilmesi, diğer standart maddelere bu hükmün uygulanmasını engellemez.
• Vitrin, raf veya elektronik ortamda açıkça teşhir edilen ürünler, satılık olmadığına dair ibare bulunmadıkça satışa sunulmalıdır. Satıcı, satıştan kaçınamaz.

4.2. Mesafeli Sözleşmelere Özel

4.2.1. Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü

Tüketici, mesafeli sözleşmeyi ya da buna karşılık gelen herhangi bir teklifi kabul etmeden önce ayrıntıları MSY’de belirlenen hususlarda ve siparişi onaylandığı takdirde ödeme yükümlülüğü altına gireceği konusunda açık ve anlaşılır şekilde satıcı veya sağlayıcı tarafından bilgilendirilir.

Ön bilgilendirme yöntemi: Tüketici, MSY’de belirlenen belirtilen tüm hususlarda, kullanılan uzaktan iletişim aracına uygun olarak en az on iki punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir bir şekilde satıcı veya sağlayıcı tarafından yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile bilgilendirilmek zorundadır.

Ön Bilgilendirme İçeriği: Tüketici, mesafeli sözleşmenin kurulmasından ya da buna karşılık gelen herhangi bir teklifi kabul etmeden önce, aşağıdaki hususların tamamını içerecek şekilde satıcı veya sağlayıcı tarafından bilgilendirilmek zorundadır:

• Sözleşme konusu mal veya hizmetin temel nitelikleri,
• Satıcı veya sağlayıcı ile aracı hizmet sağlayıcının adı veya unvanı, MERSİS numarası veya vergi kimlik numarası,
• Tüketicinin satıcı veya sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcı ile hızlı bir şekilde irtibat kurmasına imkân veren açık adres, telefon numarası ve benzeri iletişim bilgileri ile varsa satıcı veya sağlayıcının adına ya da hesabına hareket edenin kimliği ve adresi,
• Satıcı veya sağlayıcı ile aracı hizmet sağlayıcının tüketicinin şikayetlerini iletmesi için farklı iletişim bilgileri var ise, bunlara ilişkin bilgi,
• Mal veya hizmetin tüm vergiler dahil toplam fiyatı, niteliği itibariyle önceden hesaplanamıyorsa fiyatın hesaplanma usulü, varsa tüm nakliye, teslim ve benzeri ek masraflar ile bunların önceden hesaplanamaması halinde ek masrafların ödenebileceği bilgisi,
• Sözleşmenin kurulması aşamasında uzaktan iletişim aracının kullanım bedelinin olağan ücret tarifesi üzerinden hesaplanamadığı durumlarda, tüketicilere yüklenen ilave maliyet,
• Ödeme, ticari reklam ve tanıtımlarında taahhüt edilen süre ile uyumlu teslim veya ifa süresi, teslimat ve ifaya ilişkin diğer bilgiler ile varsa bunlara ilişkin taahhütler ve satıcı veya sağlayıcı ile aracı hizmet sağlayıcının şikayetlere ilişkin çözüm yöntemleri,
• Cayma hakkının olduğu durumlarda, bu hakkın kullanılma şartları, süresi, usulü, satıcının iade için öngördüğü taşıyıcıya ilişkin bilgi ile malın bu taşıyıcıyla iadesi halinde teslim masrafını geçmemek üzere iade masraf tutarına ve hangi tarafça karşılanacağına, öngörülenin dışında bir taşıyıcıyla iadesi halinde ise iade masrafını tüketicinin karşılayacağına ilişkin bilgiler,
• Cayma bildiriminin yapılacağı açık adres, faks numarası veya elektronik posta bilgileri,
• MSY m.15 uyarınca cayma hakkının kullanılamadığı durumlarda, tüketicinin cayma hakkından faydalanamayacağına ya da hangi koşullarda cayma hakkını kaybedeceğine ilişkin bilgi,
• Satıcı veya sağlayıcının talebi üzerine, varsa tüketici tarafından ödenmesi veya sağlanması gereken depozitolar ya da diğer mali teminatlar ve bunlara ilişkin şartlar,
• Varsa dijital içeriklerin işlevselliğini etkileyebilecek teknik koruma önlemleri,
• Satıcı veya sağlayıcının bildiği ya da makul olarak bilmesinin beklendiği, dijital içeriğin hangi donanım ya da yazılımla birlikte çalışabileceğine ilişkin bilgi,
• Tüketicilerin uyuşmazlık konusundaki başvurularını Tüketici Mahkemesine veya Tüketici Hakem Heyetine yapabileceklerine dair bilgi.

4.2.2. Teslimat Süresi

Satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin siparişinin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt edilen süre içinde edimini yerine getirir. Tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeler haricinde mal satışlarında bu süre her hâlükârda otuz günü geçemez.

Malın stokta bulunmaması durumu, mal ediminin yerine getirilmesinin imkânsızlaşması olarak kabul edilmez.

4.2.3. Zarardan Sorumluluk

Satıcı, malın tüketici ya da tüketicinin taşıyıcı dışında belirleyeceği üçüncü bir kişiye teslimine kadar oluşan kayıp ve hasarlardan sorumludur.

Tüketicinin, satıcının belirlediği taşıyıcı dışında başka bir taşıyıcı ile malın gönderilmesini talep etmesi durumunda, malın ilgili taşıyıcıya tesliminden itibaren oluşabilecek kayıp ya da hasardan satıcı sorumlu değildir.

4.2.4. Bilgilerin saklanması ve ispat yükümlülüğü

Satıcı veya sağlayıcı, MSY kapsamında düzenlenen cayma hakkı, bilgilendirme, teslimat ve diğer hususlardaki yükümlülüklerine dair her bir işleme ilişkin bilgi ve belgeyi üç yıl boyunca saklamak zorundadır.

Aracı hizmet sağlayıcı, MSY’de yer alan hususlardan dolayı satıcı veya sağlayıcı ile yapılan işlemlere ilişkin kayıtları üç yıl boyunca tutmak ve istenilmesi halinde bu bilgileri ilgili kurum, kuruluş ve tüketicilere vermekle yükümlüdür.

Satıcı veya sağlayıcı elektronik ortamda tüketiciye teslim edilen gayrimaddi malların veya ifa edilen hizmetlerin ayıpsız olduğunu ispatla yükümlüdür.

Tüketicinin bilgilendirildiğine ilişkin ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir.

4.2.5. Cayma Hakkı

Cayma Hakkı Süresi:

Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkı süresi, hizmet ifasına ilişkin sözleşmelerde sözleşmenin kurulduğu gün; mal teslimine ilişkin sözleşmelerde ise tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Ancak tüketici, sözleşmenin kurulmasından malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir. Malın satıcı tarafından taşıyıcıya teslimi, tüketiciye yapılan teslim olarak kabul edilmez.

Eksik Bilgilendirme Durumunda Cayma Hakkı Süresi:

Satıcı veya sağlayıcı ile aracı hizmet sağlayıcı, cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirildiğini ispat etmekle yükümlüdür. Tüketici, cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse, cayma hakkını kullanmak için on dört günlük süreyle bağlı değildir. Bu süre her halükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer.

Cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirmenin bir yıllık süre içinde yapılması halinde, on dört günlük cayma hakkı süresi, bu bilgilendirmenin gereği gibi yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar.

Cayma hakkının kullanımı:

Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin cayma hakkı süresi dolmadan, yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile satıcı, sağlayıcı veya aracı hizmet sağlayıcıya yöneltilmesi yeterlidir. Cayma hakkının kullanımına ilişkin ispat yükümlülüğü tüketiciye aittir.

Cayma Hakkıyla İlgili Satıcı veya Sağlayıcının Yükümlülükleri:

Satıcı, cayma hakkına konu malın, iade için ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcıya teslim edildiği tarihten itibaren on dört gün içinde, varsa malın tüketiciye teslim masrafları da dahil olmak üzere tahsil edilen tüm ödemeleri iade etmekle yükümlüdür. Ancak tüketicinin malı, iade için öngörülenin haricinde bir taşıyıcı ile iade etmesi durumunda söz konusu yükümlülük malın satıcıya ulaştığı tarihten itibaren başlar. Platform üzerinden kurulan ve bedelin tahsiline aracılık edilen mesafeli sözleşmelerde aracı hizmet sağlayıcı, teslim sonrası bedelin satıcıya aktarıldığı durum hariç olmak üzere bu fıkrada belirtilen ödemelerin tüketiciye iade edilmesinden satıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur.

Cayma Hakkıyla İlgili Aracı Hizmet Sağlayıcının Yükümlülükleri:

Aracı hizmet sağlayıcı, platform üzerinden kurulan mesafeli sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülüklerin kullanım süresi boyunca tüketicilerin aşağıda belirtilen hususlara ilişkin talep ve bildirimlerini iletebilmelerine ve takip edebilmelerine elverişli bir sistemi kurmak, kesintisiz olarak açık tutmak zorundadır:

• Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirim.
• Sözleşmenin feshine dair bildirim.
• Bedel iadesi talebi.
• Tüketicilerin satıcı veya sağlayıcı ile yaptıkları işlemlere ilişkin kayıtların talebi.
• Teslimat veya ifaya ilişkin talep ve şikayetler.

Aracı hizmet sağlayıcı, MSY’de yer alan hususlardan dolayı tüketicinin satıcı veya sağlayıcılar ile yaptıkları işlemlere ilişkin kayıtların üç yıl boyunca tutulmasından ve istenilmesi halinde bu bilgilerin ilgili kurum ve kuruluşlar ile tüketicilere verilmesinden sorumludur.

Cayma Hakkıyla İlgili Tüketicinin Yükümlülükleri:

• Satıcı veya sağlayıcı malı kendisinin geri alacağına dair bir teklifte bulunmadıkça, tüketici cayma hakkını kullandığına ilişkin bildirimi yönelttiği tarihten itibaren on dört gün içinde malı satıcı veya sağlayıcıya ya da yetkilendirmiş olduğu kişiye geri göndermek zorundadır.
• Tüketici, cayma süresi içinde malı, işleyişine, teknik özelliklerine ve kullanım talimatlarına uygun bir şekilde kullandığı takdirde meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir.
• Tüketici, ön bilgilendirmede kararlaştırılması ve satıcının öngördüğü taşıyıcı ile iadesinde tutarına yer verilmesi halinde teslim masraflarını geçmemek üzere iade masrafını karşılamakla yükümlüdür. Ancak, tüketiciye teslim edilen malın ayıplı olması durumunda tüketici iadeye ilişkin masraflardan sorumlu tutulamaz. Tüketicinin talep etmesi halinde iade masrafı, kendisine iade edilecek mal veya hizmet bedeli ile teslimat masraflarından mahsup edilebilir.

Cayma Hakkının İstisnaları:

Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, tüketici aşağıdaki sözleşmelerde cayma hakkını kullanamaz:

• Fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak değişen ve satıcı veya sağlayıcının kontrolünde olmayan mal veya hizmetlere ilişkin sözleşmeler.
• Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeler.
• Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek malların teslimine ilişkin sözleşmeler.
• Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olan mallardan; iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayanların teslimine ilişkin sözleşmeler.
• Tesliminden sonra başka ürünlerle karışan ve doğası gereği ayrıştırılması mümkün olmayan mallara ilişkin sözleşmeler.
• Malın tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olması halinde maddi ortamda sunulan kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemelerine ilişkin sözleşmeler.
• Abonelik sözleşmesi kapsamında sağlananlar dışında, gazete ve dergi gibi süreli yayınların teslimine ilişkin sözleşmeler.
• Belirli bir tarihte veya dönemde yapılması gereken, konaklama, eşya taşıma, araba kiralama, yiyecek-içecek tedariki ve eğlence veya dinlenme amacıyla yapılan boş zamanın değerlendirilmesine ilişkin sözleşmeler.
• Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler veya tüketiciye anında teslim edilen gayrimaddi mallara ilişkin sözleşmeler.
• Cayma hakkı süresi sona ermeden önce, tüketicinin onayı ile ifasına başlanan hizmetlere ilişkin sözleşmeler.
• 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre tescili zorunlu olan taşınırlar ile kayıt veya tescil zorunluluğu bulunan insansız hava araçlarına ilişkin sözleşmeler.
• Tüketiciye teslimi yapılmış olan cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayarlara ilişkin sözleşmeler.
• Canlı müzayede şeklinde açık artırma yoluyla akdedilen sözleşmeler.
• Tanıtma ve kullanma kılavuzunda satıcı veya yetkili servis tarafından kurulum veya montajının yapılacağı belirtilen mallardan kurulum ya da montajı yapılanlara ilişkin sözleşmeler.

5. İNTERNETTEN CANLI MÜZAYEDE SATIŞLARININ HUKUKİ NİTELİĞİ

5.1. İnternetten Canlı Müzayedelere Uygulanacak Mevzuat

Müzayede, çok sayıda alıcının katıldığı ve bir malın en yüksek teklifi verene satıldığı açık artırma usulü satış işlemi olup, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Açık artırma yoluyla satış” başlığı altında 274 ilâ 281’inci maddeleri arasında düzenlenmiştir.

TBK m. 274: Açık artırma yoluyla satış; yeri, zamanı ve koşulları önceden belirlenerek, hazır olanlar arasından en yüksek bedeli öneren ile yapılan satıştır.

İnternetten canlı (online) müzayede uygulamaları, özellikle sanat eserleri, antika, koleksiyon ürünleri, ikinci el lüks mallar gibi kalemlerin satışı için, özellikle Covid-19 Pandemisi sonrasında oldukça yaygınlaşmıştır.

Online müzayede, müzayede katılımcılarının mal ve hizmetler için pey verme işlemlerini internet üzerinden verdikleri bir müzayede modeli olup TBK’nın 274. ve devamı maddelerinde düzenlenen “açık artırma yoluyla satış” kapsamında bir hukuki işlem olduğu kuşkusuzdur.

Mesafeli sözleşme; “mal veya hizmetin tüketiciyle anında fiziksel temas kurulmaksızın, uzaktan iletişim araçları ile yapılan ve taraflar arasında bir organizasyon şeması içinde kurulan bir sözleşme” olarak tanımlanmaktadır.

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 2’inci maddesinde sayılmış olan, yönetmeliğin uygulanmayacağı sözleşmeler arasında, açık artırma sözleşmeleri yer almamaktadır.

Dolayısıyla, İnternetten online yapılan müzayedelerde;

• Satıcı ile tüketici doğrudan karşı karşıya gelmediği,
• Satış süreci dijital platform üzerinden yürütüldüğü,
• Sistemli bir ticari yapı (e-ticaret sitesi veya uygulaması) bulunduğu.

için bu yöntem, kural olarak mesafeli sözleşme kapsamına girmektedir.

Açık artırmalar, TBK’da tanımlanmış ve özel kurallara bağlanmıştır. Bu nedenle İnternetten online yapılan müzayedelere hem TBK’daki genel hükümlerin hem de MSY’deki hükümlerin uygulanacağı açıktır.

İnternetten online müzayede hizmeti sunulan birçok firmanın web sitelerindeki sözleşmelerde ya da kullanım koşullarında; “Online müzayedenin TBK 274 ve devamı maddelerindeki düzenlemeye göre gerçekleştirildiği ve TKHK m.48 kapsamında mesafeli satış sözleşmesi olarak kabul edilemeyeceğinden müzayedeye katılanların cayma hakkı yoktur” gibi ifadelere yer verildiği görülmektedir.

Oysa, İnternetten online yapılan müzayedelerin TKHK m.48 kapsamında MSY’ne tâbi bir işlem olduğu için söz konusu açıklama ve maddelerin geçerliliği yoktur.

Bu arada, her ne kadar kendilerini “mezât” olarak adlandırsalar da aslında, satıcının önceden belirlediği bedel üzerinden klasik şekilde satışın gerçekleştiği işlemlerin, açık artırma yönteminin kullanıldığı müzayede ile bir ilgisinin olmadığını ve doğrudan MSY kapsamında olduğunu hatırlatmak isteriz.

5.2. Online Canlı Müzayedelerde Cayma Hakkı İstisnası

5.2.1. İlgili Düzenleme

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin “Cayma hakkının istisnaları” başlıklı 15’inci maddesinin (j) bendinde;

“Canlı müzayede şeklinde açık artırma yoluyla akdedilen sözleşmeler”

hükmü yer almaktadır. Dolayısıyla canlı açık artırma usulüyle yapılan online müzayede işlemlerinde, tüketiciye tanınan 14 günlük cayma hakkı geçerli değildir.

Fakat müzayedede açık artırma usulü değil de sabit fiyatlı bir satış söz konusuysa, yalnızca artırma yoluyla satılan ürünler cayma hakkı dışında kalır. Diğer ürünler için tüketici 14 gün içinde cayma hakkına sahiptir.

5.2.2. Ön Bilgilendirmenin Etkisi

Online müzayedelerde “ön bilgilendirme” ve bunun cayma hakkı istisnasıyla ilişkisi, uygulamada ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

MSY’ye göre; satıcı veya sağlayıcının, mesafeli sözleşme kurulmadan önce, tüketiciyi açık ve anlaşılır şekilde bilgilendirmekle yükümlü olduğu hususlar arasında; “cayma hakkının kullanılamadığı durumlarda, tüketicinin cayma hakkından faydalanamayacağına ya da hangi koşullarda cayma hakkını kaybedeceğine ilişkin bilgi” de yer almaktadır. (MSY m.5/1-h)

Dolayısıyla, online müzayedelerde de ön bilgilendirme yapılması şarttır. Nitekim MSY m.5/5’te açıkça;

Açık artırma veya eksiltme yoluyla kurulan sözleşmelerde, birinci fıkranın (b), (c) ve (ç) bentlerinde yer alan bilgilerin yerine açık artırmayı yapan ile ilgili bilgilere yer verilebilir.

hükmü yer almaktadır. Bu hükümden de online müzayedelerde de ön bilgilendirme yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan ön bilgilendirme formunda, cayma hakkının varlığı veya istisna olup olmadığı, başka bir anlatımla satışın açık artırma yoluyla yapıldığı ve cayma hakkının kullanılamayacağı bilgisinin yer alması da zorunludur.

Ön bilgilendirme yapılmaması halinde, MSY’nin 5, 7, 8 ve 10’uncu maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, sözleşmenin kurulmamış sayılacağı, tüketicinin siparişi ile bağlı olmayacağı ve satıcı ya da sağlayıcının cayma hakkı istisnasından yararlanmayacağı anlaşılmaktadır. Nitekim MSY m.15/1 gereği cayma hakkı istisnaları mutlak kanuni emredici hüküm olmayıp, taraflar aksini kararlaştırabilmektedir.

5.3. “Mezât” Adı Altında Yapılan Satışların Hukuki Niteliği ve Cayma Hakkı

Son dönemlerde özellikle Instagram ve Facebook gibi sosyal medya platformları üzerinden, canlı olarak, “mezât” adı altında satışların yapıldığı görülmektedir. Ayakkabı, elbise, gözlük, saat, parfüm, tesbih vb. pek çok taşınır malın satışının yapıldığı bu işlemlerin çoğunluğunun, müzayede ya da mezatla bir ilgisi bulunmamaktadır. Nitekim “mezât” adı altında yapılan satışlarda herhangi bir açık artırma yoluyla satış işlemi gerçekleşmemekte, satıcının belirlediği sabit bir bedel üzerinden satışlar gerçekleşmektedir.

Bu nedenle söz konusu satışlar için, MSY m.15/j bendindeki, canlı müzayede şeklinde açık artırma yoluyla akdedilen sözleşmelere getirilen, cayma hakkın istisnası uygulanmaz. Bu satışlar doğrudan 6502 s. TKHK kapsamında MSY’ne tâbi olup, tüketicilerin (alıcıların) 14 günlük cayma hakları bulunmaktadır.

Üstelik satıcılar, genellikle başta ön bilgilendirme yükümlülüğü olmak üzere yasal yükümlülüklerini yerine getirmediklerinden dolayı diğer cayma hakkı istisnalarından faydalanmadıkları gibi iade olması halinde iade masraflarını üstlenmekten de kaçınamazlar.

6. SONUÇ

Müzayede, çok sayıda alıcının katıldığı ve bir malın en yüksek teklifi verene satıldığı açık artırma usulü satış işlemi olup, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Açık artırma yoluyla satış” başlığı altında 274 ilâ 281’inci maddeleri arasında düzenlenmiştir.

İnternet üzerinden canlı gerçekleştirilen müzayedelere, TBK’nın genel hükümleriyle birlikte TKHK’de düzenlenen mesafeli sözleşmelere ilişkin hükümler de uygulanmaktadır.

Nitekim mesafeli sözleşme; “mal veya hizmetin tüketiciyle anında fiziksel temas kurulmaksızın, uzaktan iletişim araçları ile yapılan ve taraflar arasında bir organizasyon şeması içinde kurulan bir sözleşme” şeklinde tanımlanmakta olup, İnternetten online yapılan müzayedelerde de, “satıcı ile tüketici doğrudan karşı karşıya gelmemekte ve süreç dijital platform üzerinden, e-ticaret sitesi veya uygulaması” ile gerçekleşmektedir.

MSY’de, cayma hakkının istisnaları arasında, “canlı müzayede şeklinde açık artırma yoluyla akdedilen sözleşmeler” de yer aldığından, İnternet üzerinden canlı gerçekleştirilen müzayedelerde, tüketiciye tanınan 14 günlük cayma hakkı geçerli değildir.

Fakat satıcının söz konusu cayma hakkı istisnasından faydalanabilmesi için, “ön bilgilendirme yükümlülüğü”nü usulüne uygun şekilde yerine getirmiş olması gerekir. Dolayısıyla satıcılar, satışın açık artırma kapsamında olduğu için cayma hakkının kullanılamayacağı yönünde tüketiciyi, MSY’ye aranan koşullara uygun şekilde önceden bilgilendirmemişse, cayma hakkı istisnasından yararlanamaz.

Diğer taraftan; son dönemlerde özellikle Instagram ve Facebook gibi sosyal medya platformları üzerinden, “mezât” adı altında yapılan online satışlarda açık artırma usulü kullanılmadığı, satıcının önceden belirlediği bedel üzerinden satış gerçekleştiği için satıcılar, canlı müzayedelere getirilen cayma hakkı istisnasından yararlanmaz.

Ayrıca satıcılar, genellikle başta ön bilgilendirme yükümlülüğü olmak üzere yasal yükümlülüklerini yerine getirmediklerinden dolayı diğer cayma hakkı istisnalarından faydalanmadıkları gibi iade olması halinde iade masraflarını üstlenmekten de kaçınamazlar.

Dolayısıyla “ürün iadesi yoktur, değişim halinde kargo ücreti müşteriye aittir” gibi açıklamaların hukuki bir karşılığı bulunmamaktadır.

Av. Arb. Zekeriya YILMAZ